Gözler kalbin aynası mı? PAÜ araştırması bakışları inceledi

Pamukkale Üniversitesi’nde yürütülen çalışma, bağlanma stillerini göz hareketleriyle inceledi. Güvenli ve korkulu bağlanma özelliklerinin dikkat örüntülerinde farklılık yarattığı görüldü. Araştırma, Current Psychology dergisinde yayımlandı. Çalışmayı Doç. Dr. Turgut Türkdoğan ve ekibi yürüttü.

Önce 699 üniversite öğrencisinin bağlanma özellikleri değerlendirildi. Ardından belirgin özellik gösteren 63 kişinin bakışları göz izleme teknolojisiyle incelendi. Katılımcılara duygusal ve ilişkisel görüntüler gösterildi. Araştırmacılar, katılımcıları “güvenli bağlananlar” ile “korkulu bağlananlar” kategorilerine ayırdı.

YAKINLIK VE YALNIZLIK AYNI ANDA DİKKAT ÇEKİYOR
Güvenli bağlananlar, yakınlık ve duygusal destek içeren görüntülere daha fazla yöneldi. Korkulu bağlananlarda ise yakınlık ve yalnızlık görselleri eşit ölçüde dikkat çekti. Bu sonuç, yaklaşma-kaçınma çatışmasının bakışlarda da izlenebileceğini gösteriyor.

Gündelik dilde tablo şöyle özetlenebilir: “Yakın olmak kadar yalnız kalmak da dikkatimi çekiyor.” Yakınlık isteği kaybolmuyor. Yalnızlık isteği de onunla birlikte varlığını sürdürüyor.

STRES UYARANLARINDA FARKLI TEPKİLER
Korkulu bağlananlar, benlik değerlendirmesi ve başarısızlık içeren sahnelere daha kaçınmacı baktı. Güvenli bağlananlar ise stres verici uyaranlarla daha uzun süre bilişsel temas kurabildi. Bu bulgu, korkulu bağlanmada yalnızca kişilerarası yakınlığın değil, kişinin kendi benliğine dair tehditlerin de dikkat süreçlerini etkilediğini düşündürüyor.

PAÜ’YE AİT YENİ BİLİMSEL MATERYAL
Araştırma için “PAÜ Bağlanma İlişkili Duygusal İmaj Bataryası” geliştirildi. Batarya, yakınlık, yalnızlık ve duygusal temaları içeren özgün çizimlerden oluşuyor. Uzman değerlendirmeleri ve pilot çalışmalarla hazırlandı. Böylece çalışma yalnızca bulgu sunmakla kalmadı. Gelecek araştırmalar için özgün bir bilimsel araç da literatüre kazandırıldı.

İLİŞKİLERDE BAKIŞLARIN İZİ
Bulgular, yoğun yakınlaşma ve ani uzaklaşma örüntülerini de akla getiriyor. Araştırma “love bombing” veya “ghosting” gibi davranışları doğrudan incelemedi. Ancak korkulu bağlanmada yakınlık ile yalnızlığın aynı anda dikkat çekmesi, bu dinamikleri anlamaya yardımcı olabilir.

Araştırmanın ortaya koyduğu genel tablo net. Bağlanma stillerine ilişkin farklılıklar yalnızca ne hissettiğimiz üzerinden değil. Neye baktığımız, neye bakmaktan kaçındığımız üzerinden de incelenebilir. “Gözler kalbin aynasıdır” demek şiire ait. Ama bakışlarımız, ilişkilerimiz ve kendimizle ilgili içsel çatışmalar hakkında düşündüğümüzden daha fazla ipucu taşıyor olabilir.